روش‌های درمان کهیر در کودکان؛ بررسی علت و شکل ظاهری آن

کهیر Hives (Urticaria) چیست؟

کهیر یا اورتیکاریا نوعی عارضه پوستی است که به صورت ناگهانی و همراه با لکه‌های قرمز، خارش‌دار و متورم ظاهر خواهد شد. کهیر ممکن است به‌تنهایی یا به‌عنوان بخشی از یک واکنش آلرژیک شدید و به دنبال قرار گرفتن در برابر انواعی از آلرژن‌ها ( مواد حساسیت‌زا) ایجاد شود؛ این مواد منجر به شروع واکنش سیستم ایمنی و بروز آلرژی در کودکان خواهند شد. آلرژن‌های رایج به شرح زیر است:

• گرده گیاهان
• کپک مانند کپک دیوار
• مو و پوست حیوانات
• گرد و غبار
• فضولات سوسک
• بعضی غذاها
• بعضی داروها
• لاتکس (لاستیک طبیعی)
• نیش حشرات مثل زنبور، زنبور قرمز یا زنبور سرخ

البته دلیل ایجاد حساسیت پوستی کودک در بسیاری از موارد قابل تشخیص نیست. علائم خفیف کهیر در کودکان معمولا بعد از چند روز با مصرف آنتی‌هیستامین یا داروهای استروئیدی خوب می‌شوند. پزشک باید داروهای کاهش علائم کهیر در کودکان را تجویز کند.

کهیر چگونه ایجاد می‌شود؟

کهیر بر اثر واکنش سیستم ایمنی بدن رخ می‌دهد. زمانی که یک ماده خارجی وارد بدن می‌شود، ماده‌ای به نام هیستامین آزاد خواهد شد. این مواد شیمیایی بدن را در برابر میکروب‌ها محافظت می‌کنند و باعث تحریک بافت‌های حساس می‌شوند.

تحریک سیستم ایمنی بدن منجر به گشاد شدن رگ‌های خونی و گاهی پاره شدن رگ می‌شود. با پاره شدن رگ‌های خونی، مایعی به نام پلاسما از رگ‌ها نشت می‌کند؛ در نهایت این مایع باعث ایجاد لکه‌های برجسته روی پوست می‌شود.

دلیل ایجاد کهیر در کودکان چیست؟

کهیر در کودکان می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد که برخی از آن‌ها شامل محرک‌های فیزیکی و برخی دیگر به واکنش‌های آلرژیک مربوط می‌شوند. علت کهیر ناگهانی در کودکان اغلب به عواملی چون مالش پوست با لباس‌های زبر یا حساسیت‌زا، واکنش به سرما (کهیر ناشی از سرما)، یا حتی استرس و اضطراب مربوط می‌شود. فعالیت بدنی شدید که منجر به تعریق و افزایش دمای بدن می‌شود نیز می‌تواند سبب بروز کهیر در اثر ورزش در برخی کودکان گردد. نوع دیگری از کهیر، کهیر خورشیدی است که در اثر تماس با نور خورشید بروز می‌کند. درک این علل برای مدیریت صحیح حساسیت پوستی کودکان بسیار حائز اهمیت است.

انواع کهیر در کودکان

حساسیت کهیر در کودکان ممکن است خفیف باشد و در عرض چند ساعت تا چند روز از بین برود. همچنین کهیر ممکن است مزمن نیز باشد و تا بیش از ۶ هفته طول بکشد.

• کهیر خفیف در کودکان، بسیار شایع‌تر از کهیر مزمن است. حدود ۴۰٪ از کودکانی که کهیر حاد دارند، دچار آنژیوادم یا همان تورم زیر پوست نیز می‌شوند.
• کهیر مزمن ممکن است خودبه‌خودی باشد؛ به عبارتی دیگر این نوع عارضه پوستی بدون دلیل خاصی ایجاد خواهد شد. البته در مواردی نیز کهیر مزمن بر اثر قرار گرفتن در برابر مواد آلرژن ایجاد می‌شود.
• کهیر ایجاد‌شده بر‌اساس عوامل فیزیکی به‌عنوان درماتوگرافیسم شناخته می‌شود که ناشی از کشیدن یا خراشیدن پوست است.
• درماتوگرافیسم که با خراشیدن پوست، مالیدن مداوم پوست یا پوشیدن لباس‌های تنگ، ایجاد می‌شود.
• کهیر ناشی از سرما که با قرار گرفتن در معرض هوای سرد یا آب سرد ایجاد می‌شود.
• کهیر بر اثر ورزش که به دلیل فعالیت بدنی بروز می‌کند.
• کهیر خورشیدی که با قرار گرفتن در معرض نور خورشید یا نور لامپ ظاهر خواهد شد.

علائم کهیر در کودکان چیست؟

ویژگی‌های حساسیت کهیر در کودکان به شرح زیر است:

• برآمدگی‌های کهیری در هر نقطه از بدن ظاهر می‌شوند.
• کهیر معمولا خارش شدیدی دارد.
• اندازه کهیر در کودک از یک نقطه خیلی کوچک تا چند سانتی‌متر تغییر می‌کند.
• رنگ کهیر ممکن است سفید یا قرمز باشد.
• کهیرها شکل و اندازه خود را تغییر می‌دهند و هر کدام بین چند دقیقه تا چند ساعت باقی می‌مانند.
• کهیر ایجاد‌شده بر اثر محرک فیزیکی مثل خارش، معمولا در کمتر از یک ساعت برطرف می‌شود.

کهیر چه شکلی است؟

کهیرها معمولا رنگ قرمز دارند؛ این عارضه روی پوست‌های تیره به رنگ بنفش یا خاکستری نیز دیده می‌شود. سایر نشانه‌های ظاهری کهیر کودک به شرح زیر است:

• به صورت گروهی ظاهر شوند.
• بزرگ یا کوچک هستند.
• کهیرها به هم می‌پیوندند و مناطق بزرگی از پوست را می‌پوشانند.
• شکل‌شان تغییر می‌کند.
• کهیر ممکن است ظاهر شود و دوباره از بین برود.
• وسط‌ برآمدگی‌ها، روشن‌تر باشد.
• شبیه نیش پشه به نظر برسند.

کهیر چه حسی دارد؟

حس حاصل از بیماری کهیر برای همه کودکان به صورت یکسان ایجاد نمی‌شود. گاهی علائم کهیر در کودکان به شکل زیر ظاهر خواهد شد:

• بی‌قراری در کودکان کوچک
• خارش
• احساس سوزش
• تورم در دست‌ها، پاها، چشم‌ها یا لب‌ها

گاهی تعداد کمی از کودکان علائم واکنش آلرژیک شدید و خطرناک نیز نشان می‌دهند که به شرح زیر است.

• مشکل در نفس کشیدن یا بلعیدن (دیسفاژی)
• سرگیجه یا از دست دادن هوشیاری
• آبریزش شدید دهان
• تب بالا
• درد مفاصل
• تورم در زبان یا گلو
• استفراغ

آیا کهیر در کودکان خطرناک است؟

در بیشتر موارد، کهیر یک وضعیت خوش‌خیم است و با علائم کهیر مانند خارش و قرمزی ظاهر می‌شود. با این حال، در موارد نادر، کهیر می‌تواند نشانه‌ای از یک واکنش آلرژیک شدیدتر، موسوم به آنافیلاکسی، باشد. آنافیلاکسی یک وضعیت اورژانسی است که علاوه بر ضایعات پوستی، با علائم تنفسی مانند تنگی نفس، خس‌خس سینه، علائم گوارشی مانند استفراغ، دل‌درد و افت فشار خون همراه است.

در صورت مشاهده چنین علائمی، مراجعه فوری به مراکز درمانی الزامی است. همچنین، کهیر همراه با تب در کودکان ممکن است نشان‌دهنده یک عفونت زمینه‌ای باشد که نیاز به بررسی دارد.

کهیر و آنژیوادم در کودکان

کهیر و آنژیوادم بیماری‌های رایج پوستی است که این عارضه‌ها در بیشتر افراد، به صورت کوتاه‌مدت و خودبه‌خود برطرف می‌شوند. دلیل ایجاد هر دو عارضه کهیر و آنژیوادم تماس با آلرژن‌ها است.

بیشتر بیماران مبتلا به کهیر و آنژیوادم ایدیوپاتیک مزمن طی ۶ ماه بهبود می‌یابند؛ بااین‌حال این عارضه‌ها ممکن است در برخی افراد، به صورت مداوم یا متناوب سال‌ها ادامه یابد.

تشخیص به موقع علائم و نشانه‌های آنژیوادم ارثی اهمیت بالایی برای درمان این بیماری دارد؛ زیرا این بیماری باعث انسداد کشنده راه‌های هوایی می‌شود.

عوارض کهیر در کودکان چیست؟

کهیر در بیشتر موارد به صورت خودبه‌خودی برطرف می‌شود و نیاز به درمان خاصی ندارد. بااین‌حال ممکن است عوارض زیر را به همراه داشته باشد:

• خارش شدید
• بخشی از آنافیلاکسی یا واکنش آلرژیک شدید
• مشکل در نفس کشیدن
• خس‌خس سینه
• غش کردن یا حال عمومی بد
• در صورت مشاهده هر یک از عوارض بالا، باید فورا به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

کهیر در کودکان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

کهیر با گرفتن شرح‌حال بیمار توسط پزشک تشخیص داده می‌شود. مهم‌ترین ویژگی کهیر برای شناسایی این است که هر برآمدگی طی ۲۴ ساعت از بین می‌رود یا تغییر شکل می‌دهد. روش‌های تشخیص حساسیت پوستی کهیر در کودکان به شرح زیر است:

• انجام تست پوستی
• آزمایش ایمونوگلوبولین
• بررسی وجود جای گزش حشرات در قسمت‌های باز بدن مثل دور کمر یا مچ پا
• بررسی درماتیت تماسی در مناطقی در تماس با ماده تحریک‌کننده یا آلرژن
• بررسی اریتم مولتی‌فرم لکه‌های قرمز روی قسمت‌های انتهایی اندام‌ها (دست، بازو، پا، ساق یا صورت)

درمان‌هایی کهیر در کودکان چیست؟

نوع درمان کهیر پوستی کودک به علائم، سن، وضعیت سلامتی کودک و شدت بیماری بستگی دارد. بهترین درمان کهیر شامل دوری از ماده حساسیت‌زا است. اگر مصرف دارویی خاص به‌عنوان علت کهیر در کودک شناخته شود، با پزشک برای تغییر نوع یا دوز دارو مشورت کنید.

پزشک ممکن است برای کنترل و درمان کهیر داروهای زیر را تجویز کند:

• آنتی‌هیستامین‌هایی مثل دیفن‌هیدرامین یا هیدروکسیزین
• آنتی‌هیستامین‌های دیگری مثل سیتریزین یا لوراتادین
• اپی نفرین درصورتی‌که کودک در نفس کشیدن مشکل داشته باشد‌.

در واکنش‌های آلرژیک شدید، ممکن است نیاز به دوز دوم اپی‌نفرین باشد. برای مصرف اپی نفرین و هر داروی دیگری باید نسخه پزشک را دریافت کنید و از مصرف خودسرانه دارو برای کودک بپرهیزید.

بهترین دارو برای درمان کهیر در کودکان چیست؟

به‌طور معمول مصرف آنتی‌هیستامین‌های غیر خواب‌آور مثل سیتریزین برای درمان کهیر در کودکان تجویز می‌شود. این دارو منجر به درمان کامل کهیر نخواهد شد، اما خارش و پخش کهیر را کنترل می‌کند تا کهیر بهبود یابد.

دوز مصرف آنتی هیستامین سیتریزین بر‌اساس سن کودکان به شرح زیر است:

• نوزادان تا ۱۱ ماه: 2.5 میلی گرم یا میلی لیتر روزانه
• ۱۲ تا ۲۳ ماه: 2.5 میلی گرم یا میلی لیتر روزانه یا دو بار در روز (حداکثر دوز مجاز ۵ میلی گرم)
• کودکان ۲ تا ۵ سال: ۲.۵ میلی‌لیتر محلول خوراکی سیتریزین برای مصرف دارو یک بار در روز (یا دو بار در روز معادل ۵ میلی گرم که حداکثر دوز است.)
• کودکان ۶ تا ۱۲ سال: یک قرص ۵ میلی گرم سیتریزین برای مصرف دارو یک بار در روز (یا دو بار در روز معادل ۱۰ میلی گرم که حداکثر دوز است)

در موارد شدید حساسیت پوستی که کودک به آنتی‌هیستامین پاسخ نمی‌دهند، پزشک ممکن است بعد از چند روز قرص پردنیزون خوراکی، تجویز کند. اگر واکنش آلرژیک شدید در کودک رخ دهد باید تزریق عضلانی آدرنالین (اپی‌نفرین) توسط پزشک انجام شود.

شربت برای درمان کهیر کودکان

برای کنترل خارش و التهاب ناشی از کهیر در کودکان، شربت‌های آنتی‌هیستامین تجویز می‌شوند. شربت سیتریزین برای درمان کهیر کودکان و شربت دیفن هیدرامین برای درمان کهیر کودکان از جمله داروهای رایج هستند. انتخاب نوع شربت و دوز مناسب آن باید بر اساس سن، وزن و وضعیت بالینی کودک و با مشورت پزشک صورت گیرد. این داروها به کاهش شدت علائم حساسیت پوستی کمک می‌کنند.

قرص برای درمان کهیر کودکان

در کودکان بزرگتر که قادر به بلع قرص هستند، گزینه‌های دارویی متنوعی برای درمان کهیر وجود دارد. قرص لوراتادین برای درمان کهیر کودکان، قرص فکسوفنادین برای درمان کهیر در کودکان و قرص هیدروکسی ‌زین برای بهبود کهیر در کودکان از دسته آنتی‌هیستامین‌های نسل جدید و قدیم هستند که عوارض خواب‌آوری کمتری دارند. گاهی پزشک ممکن است برای موارد مقاوم، قرص مونته لوکاست برای درمان کهیر کودکان را نیز تجویز کند. در موارد شدید و مقاوم به درمان‌های معمول، ممکن است داروهای کورتیکواستروئیدی مانند قرص پردنیزون برای کهیر کودکان یا قرص متیل پردنیزولون برای درمان کهیر در کودکان برای مدت کوتاه تجویز شوند.

پماد برای درمان کهیر کودکان

برای تسکین موضعی خارش و التهاب، استفاده از پمادها و لوسیون‌ها می‌تواند مفید باشد. پماد هیدروکورتیزون یک کورتیکواستروئید موضعی ضعیف است که برای کاهش التهاب و خارش کاربرد دارد. لوسیون کالامین برای درمان کهیر در کودکان نیز به دلیل خواص خنک‌کننده و ضد خارش خود شناخته شده است. در موارد بسیار مقاوم کهیر مزمن، ممکن است روش‌های درمانی پیشرفته‌تری مانند ایمونوتراپی (ایمن‌درمانی) نیز مد نظر قرار گیرد، هرچند این روش بیشتر برای آلرژی‌های خاص کاربرد دارد.

درمان‌های خانگی برای کهیر کودکان

علاوه بر درمان‌های دارویی، برخی روش‌های خانگی نیز می‌توانند به تسکین علائم کهیر در کودکان کمک کنند. استفاده از گیاهان دارویی و دمنوش برای درمان کهیر کودکان مانند بابونه، یا مصرف روغن گیاهی خاص (پس از اطمینان از عدم ایجاد حساسیت)، و همچنین استفاده از عرقیات مناسب برای درمان کهیر کودکان مانند عرق شاهتره یا بیدمشک، ممکن است به کاهش خارش و التهاب کمک کند. با این حال، اثربخشی این روش‌ها متغیر است و بهتر است قبل از استفاده با پزشک مشورت شود. این اقدامات می‌توانند به عنوان بخشی از درمان خانگی کهیر در کودکان در کنار درمان اصلی استفاده شوند.

بهترین رژیم غذایی برای درمان کهیر کودکان

برای کودکانی که کهیر آلرژیک چیست و به مواد غذایی خاصی حساسیت دارند، شناسایی و حذف آن ماده غذایی از رژیم غذایی آلرژی کودکان و حساسیت پوستی ضروری است. کهیر پس از غذا یک نشانه شایع است. معمولاً رژیم‌های غذایی حذف مواد آلرژن‌زا مانند لبنیات، تخم مرغ، گندم، سویا، مغزها و برخی رنگ‌ها و نگهدارنده‌ها در موارد آلرژی‌زا توصیه می‌شود. توجه به این نکته مهم است که رژیم غذایی باید متعادل و مغذی باشد و هرگونه تغییر باید تحت نظر متخصص تغذیه یا پزشک صورت گیرد. درک ارتباط بین آلرژی و اگزما نیز در مدیریت تغذیه مهم است.

فرزند من چه زمانی حالش بهتر می‌شود؟

حال کودک مبتلا به کهیر‌های خفیف معمولا بعد از چند روز تا چند ساعت، بهتر می‌شود. همچنین برآمدگی‌های پوستی کم‌کم محو خواهند شد.

کهیر مزمن نسبت به کهیر خفیف، طول درمان بیشتری دارد. این نوع عارضه پوستی ممکن است از چند روز تا چند هفته باقی بماند. برای درمان زودتر نشانه‌های کهیر کودک حتما مواردی مثل دوری از آفتاب و عوامل حساسیت‌زا را انجام دهید.

چه کار می‌توانم انجام دهم تا به فرزندم کمک کنم احساس راحتی کند؟

در بیشتر موارد می‌توان کهیر را در خانه مدیریت کرد. داروهای آنتی‌هیستامین در اکثر داروخانه‌ها موجود است و از ۶ ماهگی به بعد استفاده می‌شود.

علاوه‌بر مصرف آنتی‌هیستامین‌، کارهای زیر را برای بهبود حال کودک انجام دهید:

• دوری کردن از عوامل حساسیت‌زا برای کودک
• اجتناب از موارد تشدیدکننده علائم کهیر در کودکان مثل آفتاب، گرما و دوش آب داغ
• استفاده از کمپرس خنک برای کاهش خارش و سوزش
• استفاده از آنتی‌هیستامین‌های غیر خواب‌آور مثل سیتریزین یا لوراتادین
• روشن کردن پنکه یا قرار دادن کودک در معرض هوای خنک

چه زمانی باید فرزندم را برای کهیر به پزشک ببرم؟

اگر علائم کهیر در کودک بدتر یا علائم جدیدی پیدا شد، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر کودک واکنش شدید داشت یا قبلا چند بار واکنش آلرژیک خفیف تا متوسط داشته است باید به پزشک مراجعه کنید.

سایر نشانه‌های خطرناک آلرژی برای مراجعه به پزشک به شرح زیر است:

• سرگیجه
• غش کردن
• استفراغ
• اسهال
• درد شکم
• مشکل در تنفس
• مشکل در بلع
• پزشک تست تشخیص آلرژی را انجام می‌دهد تا کودک از این مواد حساسیت‌زا دوری کند.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

کهیر در کودکان شایع است و بر اثر دلایل مختلفی ایجاد می‌شود. ظاهر کهیر بچه ممکن است والدین را نگران کند؛ بااین‌حال این عارضه در بیشتر موارد و بدون نشانه‌های شدید ایجاد شده و بعد از چند ساعت یا چند روز برطرف می‌شود.

علائم خفیف کهیر پوستی در کودکان معمولا با مصرف آنتی‌هیستامین‌ها بهتر می‌شود. نشانه‌های کهیر پوستی کودکان نیز در برخی موارد ممکن است تا چند هفته طول بکشد. در اینصورت احتمالا پزشک بر‌اساس شرح حال کودک، آزمایش‌های بیشتری را تجویز خواهد کرد. تقریبا همه کودکان مبتلا به کهیر به‌طور کامل بهبود می‌یابند و جای زخم باقی نمی‌ماند.

سوالات متداول

علت کهیر ناگهانی در کودکان چیست؟

اغلب به‌دنبال عفونت‌های ویروسی، حساسیت غذایی، واکنش به داروها (مثل برخی آنتی‌بیوتیک‌ها)، نیش حشرات، تماس با محرک‌های پوستی یا عوامل فیزیکی مانند سرما/گرما و فشار ایجاد می‌شود؛ در بسیاری موارد علت دقیق مشخص نمی‌شود.

کهیر چقدر طول می‌کشد؟

هر ضایعه معمولاً کمتر از ۲۴ ساعت می‌ماند و جابه‌جا می‌شود، اما کل دوره می‌تواند از چند روز تا چند هفته طول بکشد؛ اگر بیش از ۶ هفته ادامه یابد «مزمن» محسوب می‌شود.

برای کهیر کودکان چی خوبه؟

پرهیز از عامل محرک (اگر شناخته شود)، خنک نگه‌داشتن پوست، لباس نخی، کوتاه نگه‌داشتن ناخن‌ها و استفاده از درمان اصلی یعنی آنتی‌هیستامین‌های مناسب سن برای کنترل خارش و دانه‌ها مفید است.

آیا کهیر مسری است؟

خیر. خودِ کهیر مسری نیست؛ فقط اگر علت زمینه‌ای یک عفونت باشد، ممکن است آن عفونت به دیگران منتقل شود.

چه دارویی برای کهیر کودکان مناسب است؟

معمولاً آنتی‌هیستامین‌های غیرخواب‌آور نسل دوم با نظر پزشک/داروساز خط اول هستند (انتخاب و دوز بر اساس سن و وزن کودک). از خوددرمانی با داروهای قدیمی خواب‌آور بدون نظر پزشک پرهیز شود.

آیا استرس باعث کهیر می‌شود؟

استرس می‌تواند کهیر را تشدید کند یا در برخی کودکان محرک بروز آن باشد، اما معمولاً تنها علت نیست و باید عوامل دیگر هم بررسی شوند.

بهترین درمان خانگی کهیر چیست؟

کمپرس خنک، حمام ولرم کوتاه، استفاده از مرطوب‌کننده ساده و بی‌عطر، پرهیز از گرما و تعریق، و حذف محرک‌های احتمالی (غذا/دارو/مواد شوینده) از بهترین اقدامات حمایتی خانگی است.

آیا جوش شیرین برای درمان کهیر کودکان مفید است؟

شواهد قابل اتکایی برای اثر درمانی ندارد و ممکن است پوست حساس کودک را تحریک کند؛ بهتر است از روش‌های ملایم‌تر و بی‌خطرتر استفاده شود و در موارد شدید، درمان دارویی استاندارد انجام گیرد.

آیا مصرف خاکشیر برای مصرف برای درمان کهیر در کودکان مفید است؟

شواهد علمی کافی برای درمان کهیر با خاکشیر وجود ندارد و در برخی کودکان می‌تواند حساسیت یا ناراحتی گوارشی ایجاد کند؛ به‌عنوان درمان اصلی توصیه نمی‌شود و بهتر است درباره مصرف آن با پزشک کودک مشورت شود. اگر تورم لب/زبان، خس‌خس یا تنگی نفس، استفراغ مکرر، بی‌حالی شدید یا کهیر همراه با سرگیجه وجود دارد، ارزیابی فوری پزشکی لازم است.